        SAP met extra deviezensteun versneld uitvoeren.


Op  verzoek van de  redactie van de  'De Olifant'is hetvolgende
artikel  geschreven over het  Structurele Aanpassings Programma
(SAP) dat vorig jaar door de Surinaamse Regering werd opgesteld
en  door de Assemble goedgekeurd.  De uitvoering van de enorme
hoeveelheid  maatregelen  hapert echter.  In dit  artikel wordt
gewezen  op  de mogelijkheid  de stabilisatieelementen  van het
Surinaamse   SAP  met   extra  deviezensteun   alsnog  versneld
daadkrachtig uit te voeren.


Surinaamse Plannen verdienen de voorkeur.

Om  misverstanden te  voorkomen, meld ik  nog eens,  dat ik het
niet tot mijn taak reken om plannen voor Suriname te maken. Dat
is  iets voor de Surinaamse overheid. Mijn taak is de afgelopen
twee  jaar beperkt geweest  tot het geven  van een cursus macro
economische   modelbouw  en  monitoring   voor  een  twintigtal
economen  in Suriname.  Die cursus is in februari in Paramaribo
met  een workshop afgesloten. Voortaan kan men in Suriname zelf
het  SAP en andere beleidsmaatregelen  kwantificeren. Zo is het
SAP intussen al gekwantificeerd door de afdeling Macro Planning
van  de SPS.  De SPS  heeft dat  geheel zelfstandig  gedaan, en
daarmee  aangetoond  ook in  de  toekomst zelf  berekeningen te
kunnen  uitvoeren. (Als belangstellende  buitenstaander denk ik
wel  mee, maar niet voor Suriname. Zo heb ik vorig jaar diverse
scenario's  becijferd, maar  die slechts zijn  bedoeld als stof
tot  nadenken. Zie de  Stuseco brochure   '15 jaar monitoring'.
Die  brochure is te verkrijgen door  envelop met daarin uw naam
en  adres en fl 15,- aan  postzegels, te sturen aan Stuseco, C.
Jolstraat 50, 2584ET Den Haag.)

Surinaams SAP is waardevol

 Lal  Jayawardena, directeur van  de onderzoeksuniversiteit van
de  V.N., heeft  vorig jaar  op een  internationale conferentie
als   hoofdstelling  naar   voren  gebracht,   dat  structurele
aanpassingsprogramma's   door  de  landen  zlf  moeten  worden
opgesteld.  Ze  kunnen  daarbij  profiteren  van  de  technisch
economische  kennis  van internationale  organisaties,  maar ze
moeten  uiteindelijk  zelf  het  plan  maken.  Dat  is  volgens
Jayawardena het beste omdat 'de landen zelf meer inzicht hebben
in   wat  politiek  en  maatschappelijk  haalbaar  is  bij  het
doorvoeren  van veranderingen'.  Er is de  afgelopen jaren veel
energie  gestoken in de  monetair-financile discussie, hetgeen
is  uitgemond in het  Surinaamse SAP. Dat SAP  is de moeite van
daadkrachtige  uitvoering waard. Het SAP bevat echter zeer veel
maatregelen,   te   veel   om   door   het   zwakke  Surinaamse
overheidsapparaat snel uitgevoerd te worden.
   Van  de  68 maatregelen  die  in het  kader  van het  SAP in
december '92 en januari '93 hadden moeten zijn getroffen hebben
we   er  slechts  5   kunnen  waarnemen:  nieuwe  bauxietkoers;
aanpassing   brandstofprijzen;   banken   wisselen   tegen   de
veilingkoers;   SPS  heeft  SAP   doorgerekend;  en  het  mini-
budgetonderzoek is in januari '93 gereed gekomen.
   Het  is duidelijk dat  het SAP vele  goede voornemens bevat,
maar  teveel om  alle daadwerkelijk op  tijd uit  te voeren. We
hebben daarom bezien of uit de vele maatregelen van het SAP een
uiterste minimum, maar toch samenhangend pakket maatregelen kan
worden  gelicht dat leidt  tot monetair-financile stabilisatie
in de tweede helft van dit jaar.
Ter verkoming van misverstanden wijzen we er met nadruk op, dat
het  gaat hier dus niet gaat om een nieuw plan, maar slechts om
(nadere  precisering van) de  stabilisatieelementen van het SAP
onder  veronderstelling van een snelle daadkrachtige uitvoering
van  althans  die  elementen,  in  combinatie  met substantile
deviezensteun.

stabilisatiepakket '93:

Suriname  beschikt over te weinig expertise om alle maatregelen
van   het   SAP   tijdig   uit   te   voeren.   De   navolgende
stabilisatieelementen uit het SAP betreffen echter slechts  een
beperkt   aantal  gemakkelijk  uitvoerbare  maatregelen,  juist
voldoende  om  in  de  tweede  helft  van  dit  jaar  monetair-
financile  stabiliteit  te kunnen  bereiken.   Het gaat  om de
volgende  selectie plus nadere  precisering van maatregelen uit
het SAP, aangevuld met substantile Nederlandse deviezensteun:

onmiddellijk: devaluatie officile koers naar bauxietkoers (van
1,8  naar 8 Sf  voor 1 $),  waardoor de opbrengst invoerrechten
automatisch   vier  keer   zo  hoog   wordt  en   de  monetaire
financiering  wordt  ingedamd;  verdubbeling  van  AOV,  KB  en
onderstanden   (kosten   circa   Nf  20   miljoen   per  jaar);
verdubbeling  belastingvrije voet; lonen  en daaraan gekoppelde
pensioenen worden met circa 50 % verhoogd; deviezenvergunningen
voor studerende kinderen worden voor de rest van dit studiejaar
omgezet   in  beurzen;  de  Nf  26  miljoen  deviezensteun  via
veilingkoers   met  zo  groot  mogelijke  positieve  lijst  met
veilingkoers van minimaal 80% van parallelmarktkoers.

uiterlijk  1 juli: devaluatie vaste koers van 8 naar 12  16 Sf
voor 1$; nog eens Nf 26 miljoen deviezensteun.

uiterlijk  1 september '93: devaluatie vaste koers naar het dan
geldende  parallelmarktkoersniveau  (16?   24?  Sf voor  1 $);
Centrale Bank wordt onafhankelijk: monetaire financiering wordt
verboden; loonsverhogingen zodat ze in '93 in totaal gelijk met
prijzen  stijgen (niet meer want  anders ontstaat er risico van
hyperinflatie).

uiterlijk  eind '93: zo nodig nog een devaluatie; Nf 50 miljoen
voor herstel deviezenvoorraad/interventiefonds; vaste koers die
wordt  aangepast als deviezenvoorraad dreigt te verminderen, of
gestabiliseerde         zwevende        koers;        opheffing
importcontingentering.

    Kern  van bovenstaande  is dat  Suriname de  illusie van de
1,8Sf  = 1$ prijs  geeft, dat Nederland  de illusie van grootse
ontwikkelingresultaten  laat vallen en  deviezensteun geeft die
in de pas loopt met Surinaamse stabilisatiemaatregelen.
Zonder  substantile deviezensteun  zal het moeilijk  zijn  het
stabilisatiepakket  uit het SAP  uit te voeren.  Door steeds de
deviezensteun   te   koppelen   aan   devaluatiestappen  kunnen
Nederland en Suriname echter 'gelijk over steken'. Verder heeft
de  stapsgewijze  benadering als  voordeel, dat  tussendoor kan
worden     bijgestuurd    op     basis    van     de    interne
monitoringsinformatie    van    SPS   en    andere   Surinaamse
instellingen.

industriefonds

  Als  men van de  monetaire ellende af  is komt er   de nodige
tijd  en energie vrij om over  herstel van economische groei te
denken. Tot er een uniforme koers is gerealiseerd zal er van op
bedrijfseconomische criteria gebaseerde investeringen niet veel
terecht  komen. Dat betekent echter geenszins dat er zou moeten
worden   gewacht  met   werken  aan   de  instelling   van  een
IndustrieFonds.  Al men ervanuit zou mogen gaan, dat althans de
stabilisatieelementen  van  het SAP  in  bovenstaand tijdschema
zullen  worden  uitgevoerd,  dan  moet  er  nu  al  snel worden
begonnen   met  hard   werken  aan  de   voorbereiding  van  de
investeringen,  wil men die in de  tweede helft van dit jaar na
de  realisatie van  de zo  stabiel mogelijke  uniforme koers al
daadwerkelijk gaan uitvoeren.

sociaal vangnet

Anders  dan in  vele andere landen  hoeft in  Suriname door het
aanpassingsprogramma  de koopkracht niet te worden beperkt. Dat
is  in Suriname de afgelopen tien jaar namelijk al gebeurd, zij
het  op ongeordende  wijze. Bij  goede timing  en daadkrachtige
uitvoering  van de  stabilisatieelementen uit  het SAP  zal die
koopkrachtdaling   tot  stilstand  komen.  Er  zal  alleen  een
aanzienlijk  koopkrachtverlies worden geleden door diegenen die
profiteren van de parallelmarkt.
Uit het Mini-budgetonderzoek, Stuseco/Icad, januari '93, blijkt
dat  bij  devaluatie de  gemiddelde prijsstijging  voor diverse
inkomensgroepen  niet zoveel  verschilt. Dat  betekent, dat het
beleid  om de  officile import te  beperken tot basisbehoeften
niet  effectief is  geweest. Dat betekent   echter  ook, dat er
niet  zoveel bijzondere maatregelen voor lagere inkomensgroepen
behoeven te worden getroffen.  Met loonsverhoging gelijk aan de
gemiddelde  prijsstijging gedurende  het SAP  en extra verhogen
van  AOV, kinderbijslag en belastingvrije voet komt men al ver.
Een  probleemgroep vormen de ouders van studerende kinderen die
een  deviezenvergunning  hebben  om een  studietoelage  over te
maken  tegen de huidige lage koers. Na de devaluaties wordt dat
onbetaalbaar  voor ze.  Die groep  zou men  voorlopig een beurs
kunnen toekennen, het volgend studiejaar gevolgd door een goede
studiefinancieringsregeling.

maatschappelijke verhoudingen

De  veelheid aan koersen moet zo snel mogelijk verdwijnen, want
deze  toestand  wurgt het  normale  bedrijfsleven en  leidt tot
verarming  van  velen  en verrijking  van  weinigen.  Omdat het
deviezentoewijzingsbeleid  in deze  situatie niet  op basis van
objectieve  criteria  kan  plaats vinden  komt  het bestuurlijk
apparaat  in een steeds moeilijker  situatie: de verdenking van
corruptie   wordt   steeds   groter.   In   de   gecompliceerde
verhoudingen  van Suriname  is dat  niet alleen  een bedreiging
voor  de  economie, maar  ook  voor democratie  en verhoudingen
tussen  bevolkingsgroepen. Het snel realiseren van n uniforme
koers  door het SAP alsnog met extra deviezensteun versneld uit
te voeren dient daarom ook een politiek maatschappelijk belang.

de EG als scheidsrechter

De  EG  heeft twee  jaar  geleden al  een  waardevolle bijdrage
geleverd  door Suriname consultants  ter beschikking te stellen
om  een voorstudie voor  het SAP te maken.  Dat is uitgemond in
een  nuttig rapport met vele  waardevolle adviezen, maar op het
punt  van het wisselkoers  beleid durfde men  het toen nog niet
aan om devaluatie in het pakket van maatregelen op te nemen. De
EG  is echter  zo vriendelijk  geweest om  in het  voorjaar van
vorig  jaar  consultants ter  beschikking  te stellen  voor een
update  van de studie. In die update is de analyse verbeterd en
wordt een uniforme koers sterk aanbevolen, maar in de lijst van
concrete  aanbevelingen  komt een  formele devaluatie  nog niet
voor.  Het is  jammer, dat  de EG  consultants toen onvoldoende
hebben  onderkend,  dat  een  formele  devaluatie  in  Suriname
intussen  bespreekbaar  was  geworden.  De  Surinaamse regering
heeft  in feite in  het Surinaamse SAP  van november vorig jaar
die  stap wel  willen zetten: dat  SAP voorziet  in starten met
stapsgewijze  devaluatie. Intussen is ook de EG voor prijsgeven
van  de huidige vaste koers, en  loopt nu hard van stapel, want
ze   gaat  zover  per 1 juni in n  keer de officile koers te
willen samensmelten met de parallelkoers. 'Bekeerlingen zijn de
ijverigste   geloofsverkondigers',   is  een   bekend  gezegde.
Overigens  is in  het jongste  EG voorstel  geen uniforme koers
voorzien,  want de bauxietkoers zou  ongewijzig blijven. Het is
echter  gewenst, dat het idee van de uniforme koers principieel
wordt aanvaard. Daarin passen geen uitzonderingen, want als men
dat  accepteert zijn er zo weer  een aantal erbij. Bovendien is
het    EG   voorstel    moeilijk   uitvoerbaar    vanwege   het
bauxietaccoord.  Daarin is namelijk afgesproken:  'de uiterlijk
1  juli 1994 door Suriname vast te stellen uniforme wisselkoers
voor  de  gehele  economie  zal  ook  gelden  voor  Suralco  en
Billiton'.
Hopelijk  houdt men  het hoofd  koel, en  nu de  opvattingen in
feite  zo dicht bij elkaar liggen,  moet het mogelijk zijn door
snel intensief overleg tussen Suriname en Nederland op n lijn
te  komen. De EG  kan daarbij optreden  als scheidsrecher.  Een
terughoudende  rol van de EG is  van belang, want als Nederland
en Suriname er niet meer uit zouden komen en de EG zou intussen
door  n van  die twee niet  meer als  neutraal worden gezien,
lopen  we het risico van herhaling  van de patstellingen uit de
jaren tachtig.
Ook  de EG  kan nu profiteren  van Surinaamse  expertise op het
gebied  van kwantificeren  van het SAP  en dergelijke. Suriname
beschikt  inmiddels op dit punt  immers over meer expertise dan
de  EG-consultants. Men vergelijke de  kwaliteit van de C&l/WRI
studie,  althans wat de kwantitatieve  aspecten betreft, met de
geheel  zelfstandig door de afdeling  Macro Planning van de SPS
uitgevoerde    studie  met  doorrekening  van  het SAP:'Notitie
inzake  de kwantificering van het programma voor herstel, groei
en   aanpassing  van  de  Surinaamse  economie',  januari  '93.
Ontwikkelingslanden  beschikken vaak over  weinig experts, maar
we  moeten af  van het  idee dat  buitenlanders altijd  op alle
gebied meer expertise zouden hebben dan Surinaamse deskundigen.

stapsgewijze devaluatie hoeksteen en ijkpunt

Het    valt   te   hopen,    dat   spoedig   daadkrachtig   het
achteruitgangsproces  tot staan  wordt gebracht.  Zonder het zo
snel  mogelijk uitvoeren van de stabilisatie onderdelen van het
SAP,  waronder  (stapsgewijze)  formele  devaluatie,  het prijs
geven  van de illusie dat 1,8 Sf 1$ waard zou zijn, zie ik niet
hoe  Suriname zijn  problemen zou  kunnen oplossen.  Voorts zal
zonder snelle,  stapsgewijze devaluatie ook voor Nederland geen
goed gebruik van  de schaarse verdragsmiddelen in het verschiet
komen.    Met  extra  deviezensteun  is  alsnog  een  versnelde
daadkrachtige  uitvoering van de stabilisatie elementen van het
Surinaamse Sap uitvoerbaar.
Stapsgewijze  devaluatie is daarom zowel hoeksteen als ijkpunt.
Overleg   tussen   Nederland  en   Suriname   met  de   EG  als
scheidsrechter lijkt op korte termijn nuttig.

Marein van Schaaijk, 9 maart  1993
